બાયોચાર ખેતીને કેવી રીતે સારી બનાવે છે?

બાયોચાર શું છે?

બાયોચાર એક પ્રકારનો કોયલો (ચારકોલ) છે. આ સુકાં પાંદડા, લાકડું, ખેતીનો કચરો જેવી જૈવિક વસ્તુઓને ઓછી ઓક્સિજનમાં ગરમ કરીને બને છે. આ પ્રક્રિયાને પાય્રોલિસિસ કહે છે. તેમાં કાર્બનથી ભરપૂર કાળો પદાર્થ બને છે, જે જમીન સુધારવા માટે ઉપયોગી છે.

બાયોચાર કેવી રીતે બનાવવો?

1. બાયોમાસ તૈયાર કરો: સુકાં પાંદડા, લાકડું કે પાકનો કચરો લઈને તેને નાના ટુકડાં કરો.
2. ડ્રમ કે કિલ્ન તૈયાર કરો: મેટલનો ડ્રમ લો અને તેને એવી રીતે બંધ કરો કે અંદર ઓક્સિજન ન જાય.
3. બાયોમાસ ગરમ કરો: ડ્રમમાં સામાન મૂકી બહારથી આગ આપો. તાપમાન 300°C થી 700°C સુધી રાખો. વસ્તુ સંપૂર્ણ ન બળે, ધીમે-ધીમે “પકાય”.
4. પ્રક્રિયા પર નજર રાખો: થોડાં કલાક પછી ગેસ બહાર નીકળશે અને સામાન બાયોચારમાં ફેરવાશે.
5. ઠંડુ કરો: પૂરું થયા પછી પાણી છાંટીને પ્રક્રિયા અટકાવો.
6. સંગ્રહ કરો: બાયોચાર ઠંડુ થયા પછી તેને સાચવો અથવા પીસીને જમીનમાં વાપરો.

બાયોચાર જમીનને કેવી રીતે સુધારે છે?

1. જમીનની રચના સુધારે છે

બાયોચાર જમીનમાં નાના છિદ્ર બનાવે છે, જેથી હવા સરળતાથી જાય અને મૂળ સારી રીતે વધી શકે. તે પાણી રોકે છે, જેથી સુકા સમયમાં પાક બચે છે.

1. પોષક તત્વો જાળવી રાખે છે

બાયોચારમાં નાના છિદ્ર હોય છે, જે નાઇટ્રોજન, ફોસ્ફરસ અને પોટાશિયમ જેવા પોષક તત્વો રોકે છે. આથી છોડને લાંબા સમય સુધી પોષણ મળે છે અને રસાયણિક ખાતરની જરૂર ઓછી પડે છે.

1. સૂક્ષ્મજીવોને પ્રોત્સાહન આપે છે

બાયોચારની રચનામાં લાભકારી બેક્ટેરિયા અને ફૂગ માટે ઘર બને છે. એ જમીનના પદાર્થ તોડી પોષક તત્વ છોડ સુધી પહોંચાડે છે.

1. ઉર્વરતા વધારે છે

બાંઝર જમીનમાં પણ બાયોચાર જમીનની પોષક શક્તિ વધારે છે અને તેને ઉપજાઉ બનાવે છે.

1. કાર્બન જમીનમાં સાચવે છે

બાયોચાર જમીનમાં કાર્બન સો વર્ષોથી વધુ સમય સુધી રોકી રાખે છે. આથી ગ્લોબલ વોર્મિંગ ઘટાડવામાં મદદ મળે છે.

1. માટીનું ધોવાણ ઘટાડે છે

ભારે વરસાદમાં ઉપરની ઉપજાઉ માટી ન વહી જાય તે માટે બાયોચાર જમીનને મજબૂત બનાવે છે.

બાયોચાર બનાવતી વખતે કાળજી

• હવા ચાલે તેવી જગ્યા પર જ બનાવવું (કારણ કે ગેસ નીકળે છે).
• હાથમોજાં, ચશ્માં અને સુરક્ષિત કપડાં પહેરવા.
• આગ ચાલુ હોય ત્યારે એકલા ન છોડવું.

બાયોચારના થોડા નુકસાન

• બનાવતી વખતે થોડી ગેસો નીકળે છે, જે પર્યાવરણને અસર કરે છે.
• વધારે પ્રમાણમાં વાપરવાથી જમીનની પોષક તત્વોમાં અસંતુલન આવી શકે છે.
• જો ખારા સામાનથી બનાવો તો જમીનમાં મીઠાશ વધી શકે છે.
• ખેતીની બધી સમસ્યાનું ઉકેલ નથી, એને બીજા કુદરતી ઉપાયો સાથે જ વાપરવું જોઈએ.

કુદરતી અને ઓર્ગેનિક ખેતી માટે તમે એનારોબિક કમ્પોસ્ટ બેગનો ઉપયોગ કરી શકો છો.

નિષ્કર્ષ

બાયોચાર જમીન સુધારવા, પાકની ઉપજ વધારવા અને પર્યાવરણને બચાવવા માટે ખૂબ જ ઉપયોગી છે. તે કાર્બન જમીનમાં સાચવી રાખે છે, જમીનની ભેજ વધારે છે અને ખેડૂતને ટકાઉ ખેતીમાં મદદ કરે છે.

હા, ક્યારેક એની કિંમત વધારે થઈ શકે છે અથવા જમીનના પીએચ પર અસર કરી શકે છે. પણ જો યોગ્ય રીતે વાપરો તો બાયોચાર ખેતીને વધુ સ્વસ્થ અને ભવિષ્ય માટે ટકાઉ બનાવી શકે છે.