જીવામૃત કેવી રીતે બનાવવું? ઉપયોગ, લાભ, ગેરફાયદા

જીવન + અમૃત (દવા) = જીવામૃત (જમીનમાં નાના જીવો માટે દવા જે જમીનની ફળદ્રુપતા અને છોડની વૃદ્ધિમાં મદદ કરે છે)

આ ખેતી માટે કુદરતી ખાતર છે, જે શ્રી સુભાષ પાલેકર દ્વારા વિકસાવવામાં આવેલ અને સુભાષ પાલેકર નેચરલ ફાર્મિંગ (SPNF) તરીકે ઓળખાય છે. જે પેહલા સૂન્ય બજેટ પ્રાકૃતિક ખેતી (ZBNF) કેવાતી હતી.

જીવામૃત બે સ્વરૂપોમાં ઉપલબ્ધ છે: ઘન અને પ્રવાહી

જીવામૃત શું છે?

તે પોષક તત્વોથી ભરપૂર ખાતર છે જે ગાયના છાણ, ગૌમૂત્ર, ગોળ, ચણાનો લોટ, જંગલની માટી અને પાણીના મિશ્રણમાંથી બનાવવામાં આવે છે. તે છોડના વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવા અને જમીનની ફળદ્રુપતા સુધારવા માટે ખાસ બનાવવા માં આવે છે.

મૂળ: જીવામૃતની ઉત્પત્તિ પ્રાચીન ભારતીય ખેતી વિજ્ઞાન “વૈદિક ખેતી” માં છે, જે માટી અને છોડને પોષવા માટે કાર્બનિક પદાર્થો અને કુદરતી પ્રક્રિયાઓના ઉપયોગ પર ભાર મૂકે છે. “જીવામૃત” શબ્દનો અર્થ “છોડ માટે જીવનનું અમૃત” થાય છે, જે આ કાર્બનિક ખાતરના કાયાકલ્પ ગુણધર્મોને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

પ્રવાહી જીવામૃત કેવી રીતે બનાવવું

નોંધ: નીચે આપેલ ઘટકોનો જથ્થો 5 બીઘા (1.5 એકર) જમીન માટે જીવામૃત અને ઘન જીવઅમૃત બનાવવા માટે છે.

ઘટકો અને જથ્થો:

• ગાયનું છાણ – 10 કિગ્રા
• ગોળ અથવા ફળનો પલ્પ – 1 કિલો
• ચણા અથવા કોઈપણ મસૂરનો લોટ – 1 કિલો
• ગૌમૂત્ર – 8-10 લિટર
• પાણી – 200 લિટર
• ખેતરની માટી અથવા જંગલની માટી – 50 ગ્રામ

તૈયારી:

1. એક ટાંકીમાં 200 લિટર પાણી રેડવું.
2. ઉપરની બધી સામગ્રીને ટાંકીમાં મૂકો અને તેને ઘડિયાળની દિશામાં 2-3 મિનિટ સુધી ફેરવો.
3. તેને સ્વચ્છ કપડાથી ઢાંકીને 72 કલાક સુધી ઝાડની છાયામાં રાખો. આ સમય દરમિયાન તેને દિવસમાં બે વાર ઘડિયાળની દિશામાં ફેરવવું જરૂરી છે.
4. 72 કલાક પછી જીવામૃત તૈયાર થઈ જશે. તેને કપડાથી ગાળી લો અને ઘન કચરાને અલગ કરો.

અહીં વાંચો —ઓછી કિમત માં જૈવિક ખાતર બનાવો અને બમણો પાક મેળવો

ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો

પાતળું કરો:

• 1 ભાગ જીવનઅમૃતને 10 ભાગ પાણીમાં ભેળવો.
• છોડ અને જમીનની સ્થિતિ અનુસાર એડજસ્ટ કરો.

માટી પર લાગુ કરો:

• પાતળા દ્રાવણને જમીનમાં છોડની આસપાસ વોટરિંગ કેન અથવા સ્પ્રેયરથી લાગુ કરો.
• ભેજવાળી જમીન પર જ એપ્લાય કરો.

પાંદડા પર સ્પ્રે:

પાંદડા પર ઉપરની અને નીચેની બન્ને સપાટી પર છંટકાવ કરો.

એપ્લિકેશનની આવર્તન:

• નાના છોડ માટે દર 7-10 દિવસે.
• પુખ્ત છોડ માટે દર 15-20 દિવસે.

વધુ પડતા ઉપયોગથી બચો:

ભલામણ કરેલ મંદન અને આવર્તન અનુસરો.

ફાયદા

જમીનનું સ્વાસ્થ્ય સુધારવું:

1. ફળદ્રુપતા વધારી, પોષક તત્વો અને કાર્બનિક પદાર્થો ઉમેરે.
2. હાનિકારક રસાયણ વગર જમીન સુધારે.
3. ફાયદાકારક સૂક્ષ્મજીવોના વિકાસને પ્રોત્સાહન આપે.

છોડનું પોષણ:

1. પોષક તત્વોનો સારો પુરવઠો આપે.
2. ખનિજોનો સંતુલિત પુરવઠો અને મજબૂત વૃદ્ધિ
3. મૂળના વિકાસમાં સુધારો કરે.

ઉપજ અને ગુણવત્તામાં વધારો:

1. શ્રેષ્ઠ પોષણ અને તંદુરસ્ત વૃદ્ધિ.
2. મોટા ફળો, વાઇબ્રન્ટ ફૂલો, સ્વસ્થ પાંદડા.

પર્યાવરણને અનુકૂળ:

1. કુદરતી અને ટકાઉ.
2. જમીન અને જળમાર્ગને સુરક્ષિત રાખે.

ઝીરો બજેટ કુદરતી ખેતી pdf ડાઉનલોડ કરો

ગેરફાયદા

• તે તીવ્ર ગંધ ધરાવે છે.
• પ્રવાહી જીવામૃત માત્ર 10-12 દિવસ માટે અસરકારક રહે છે
• તેને બનાવવામાં મહેનત અને તેનો ઉપયોગ કરવામાં સમય વધુ લાગે છે.
• સારા ગુણવત્તાવાળા સ્થાનીય ઘટકો ઉપલબ્ધ હોવી જરૂરી છે.

એકર દીઠ કેટલું પ્રવાહી જીવામૃત વાપરવું:

1 એકર માટે 13 લિટર પાણી + 200 લિટર જીવામૃત મિક્સ કરો. તમે તેને તમારી જમીન પર છંટકાવ કરી શકો છો અથવા ધોરી અથવા ટપક દ્વારા તેનો સીધો ઉપયોગ કરી શકો છો. આ પ્રવાહી ખાતરનો 21 દિવસના સમયગાળામાં છંટકાવ કરો.

ખેડૂતોનો અભિપ્રાય

ઘણા ખેડૂતોએ આ પ્રવાહી ખાદ નો ઉપયોગ કર્યા પછી તેમના પાકની ગુણવત્તા અને ઉપજમાં સુધારો જોયો છે. તેમને રાસાયણિક ખાતરો કરતાં તે વધુ કુદરતી અને ફાયદાકારક જણાયું છે.

ઉપસંહાર

જીવનમૃત + કમ્પોસ્ટિંગ બેગ આધારિત ખાતરનો ઉપયોગ કરીને, તમે તંદુરસ્ત છોડ, ઉચ્ચ ઉપજ અને ખેતી માટે વધુ ટકાઉ અભિગમ પ્રાપ્ત કરી શકો છો. આનો એકસાથે ઉપયોગ કરવાથી તમારા ફાયદા બમણા થઈ શકે છે. તે જે તફાવત બનાવે છે તે જોવા માટે તમારા ખેતરમાં તેનો ઉપયોગ કરો અને તમારા છોડને ફળતા ફૂલતા જુઓ.